Een kijkje in het dagelijkse leven van een ijsvogelpaartje

//Een kijkje in het dagelijkse leven van een ijsvogelpaartje

Een kijkje in het dagelijkse leven van een ijsvogelpaartje

Als beginnend vogelliefhebber is het leuk om zoveel mogelijk verschillende vogelsoorten te zien en te fotograferen. Eerst vanuit een groeiend aantal fotohutten en vanachter de talrijke vogelschermen die er in Twente zijn en waar vogels in een min of meer ideale setting worden opgediend. Maar met de tijd steeds meer in de vrije natuur op zoek naar leuke soorten en dan vooral naar de ijsvogel. Dat schuwe vogeltje, waarover iedere vogelliefhebber met enthousiasme praat. Dat kobalt blauwe en tropisch aandoende vogeltje, dat je meestal eerder hoort dan ziet. De soort die het enkele jaren geleden nog zo moeilijk had als gevolg van strenge winters, maar zich de laatste jaren wonderbaarlijk herstelde. En last but not least, dat vogeltje, dat nu zelfs beeldbepalend is voor ons unieke Twentse landschap.

 

De wens om een ijsvogelpaartje tijdens het broedseizoen te kunnen volgen bleek uiteindelijk een wens met een hoge moeilijkheidsgraad. Niet alleen zoek je een geschikte leefomgeving met een ijsvogelpaar, maar ook een omgeving waar je als fotograaf uit de voeten kunt. IJsvogels zijn zoals bekend erg schuw en niet bepaald groot en met mijn 300 mm lens wilde ik ze op hooguit vijf meter afstand over een langere periode kunnen volgen en fotograferen. Gelukkig waren dit haalbare doelen, bleek begin dit jaar, want ik kreeg gedurende meerdere maanden en onder de gewenste omstandigheden een uniek inkijkje in het dagelijkse leven van een ijsvogelpaartje. Een periode waarin ik enig inzicht heb gekregen in hun bestaan en in hun doen en laten. Maar ook een periode waarin ik veel dingen heb gemist. De oorzaak van het mislukken van een eerste broedsel bijvoorbeeld, de geboorte of het uitvliegen van de jonge ijsvogels als gevolg van mijn vakanties in juli en september, het vangen van vissen enzovoorts. Maar ook of ik uiteindelijk nu wel of niet een jong geboren ijsvogel heb gezien en kunnen fotograferen en of er een ander vrouwtje in het spel is geweest tijdens de tweede broedperiode?

Een langdurige maar succesvolle zoektocht

 

Enthousiast geworden door de vele foto’s van duikende en vissende ijsvogels die je her en der tegenkomt op internet, begon mijn zoektocht naar de ijsvogel zo’n drie jaar geleden. Een langdurige maar uiteindelijk succesvolle zoektocht die dit voorjaar eindigde op redelijke afstand van mijn woning.

 

Op enkele kilometers van mijn huis werd de ijsvogel regelmatig gespot bij een visrijke beek die ter plekke door een stuk privé bos liep. Volgens de eigenaar van het bosperceel zat de ijsvogel regelmatig op een vaste tak in een boom aan de oever van de beek of op een stok, die ik daar twee jaar geleden al eens in de wand van de beek had gestoken. Het plaatsen van een wildlife camera en de ontdekking van een nestpijp in de beekwand tegenover deze stok maakte het plaatje compleet. Met toestemming van de grondeigenaar mocht ik eind maart mijn camouflagetentje aan de beek neerzetten. Alleen jammer dat de nestpijp zich aan dezelfde kant van de beek bevond van waaruit ik mijn waarnemingen deed.

 

De volgende maanden toonden aan, dat al de inspanningen uiteindelijk beloond werden. Ik heb daar vanaf eind maart gedurende meerdere maanden vele ochtenden in afwachting en in spanning gezeten. Soms lange tijd wachtend of ze wel zouden komen en dan ineens druk in de weer om alles te kunnen zien en te kunnen fotograferen wat zich op circa 5 meter voor of naast mijn tentje afspeelde.

De eerste ijsvogel zit op 4 april

Voor de eerste keer in mijn tentje. Eerst op afstand maar eens kijken of ik ongemerkt in mijn tentje kan komen. Verstoring zou immers jammer zijn en de ijsvogels kunnen verjagen. Vervolgens in de tent mijn fototoestel op statief geplaatst en vanuit een zo gesloten mogelijk tentje op de stok aan de overkant van de beek gericht. Benieuwd of ik vandaag één of beide ijsvogels zie en hoe zij zich zullen gedragen.

 

Na een half uurtje hoor ik ineens de iele roep van een ijsvogel en een mannetje met een visje in zijn snavel gaat op de stok zitten, meteen gevolgd door een vrouwtje. Zij neemt het visje van hem over, slaat dit een paar keer op de stok en laat hem vervolgens naar binnen glijden. Jammer, te verrast en te laat om af te drukken. Gelukkig herhaalt dit schouwspel zich een half uurtje later nogmaals en ben ik wel attent maar laat de kwaliteit van de gemaakte foto’s wat te wensen over. Iets overbelicht en wat bewegingsonscherpte. Maar hoopgevend.

 

De ijsvogels zijn er en de tent en mijn aanwezigheid hebben hen niet verstoord. Wat die ochtend volgt is een langdurige verzorging van het verenpak met af en toe een duik in het water, het poetsen van vooral de vleugels en de buikveren door het mannetje, herkenbaar aan zijn zwarte ondersnavel. Wat daarbij opvalt is de enorme beweeglijkheid van hals en kop, die in alle standen gedraaid kunnen worden. De daarop volgende dagen en weken zijn een herhaling van de eerste dag en ik krijg meer en meer inzicht in de vliegbewegingen van beide ijsvogels, de vaste tijdstippen waarop één of beiden de stok of een andere in de tussentijd geplaatste stok bezoeken. Om vervolgens zittend in het zonnetje al tukkend een net gegeten visje te laten verteren of het verenpak te verzorgen. Mijn aanwezigheid maakt gelukkig geen enkele indruk op hen en verstoord ze niet. Soms wordt ik wel aangekeken als de spiegel van mijn camera tijdens het afdrukken te horen is.

Mislukken eerste broedsel

Vanaf de eerste dag vliegen het vrouwtje of het mannetje met regelmaat de nestpijp binnen, die zich op enkele meters aan de rechterzijde van mijn tentje bevindt. Wel jammer dat deze zich aan dezelfde oeverkant bevindt als waar mijn tentje staat, zodat ik geen zicht heb op het in- en uitvliegen van deze nestpijp. Om verstoring tegen te gaan besluit ik mijn tentje niet te verplaatsen naar de andere kant van de beek. Vermoedelijk wordt er gebroed, veelal door het vrouwtje en bij gelegenheid neemt het mannetje deze taak over. Als één van beiden broedt, zit de ander ergens in de buurt op een tak of op een in de beek staande stok. Lekker in het zonnetje en soms met een visje in de bek.

 

Midden april komt er echter een kink in de kabel. Ik zie al geruime tijd het vrouwtje niet meer. Het mannetje af en toe ergens zittend op een tak aan de beek, maar te ver af om te fotograferen. Zou er volop gebroed worden?

De gemiddelde broedtijd bedraagt rond de vier weken. Daarna zou het paartje druk moeten worden met het voeren van de pas geboren ijsvogels. Maar de nestpijp wordt al enige dagen niet meer aangevlogen en ik vrees voor het ergste.

 

Er zijn in de tussentijd meerdere gangen gegraven naast de oorspronkelijke nestpijp, voor mij niet duidelijk of dit normaal is. Een inspectie van Peter van den Akker van de Twentse Vogelwerkgroep leert eind april dat de nestgang leeg is en waarschijnlijk al enige tijd niet meer gebruikt wordt. Mogelijk is er sprake geweest van predatie.

Nieuwe poging

In de daarop volgende dagen zie ik af en toe alleen nog maar het mannetje. Van het vrouwtje ontbreekt ieder spoor. Tot begin mei. Het mannetje landt op de stok en zijn snavel zit onder het zand. Er wordt schijnbaar een nieuwe nestpijp gegraven. Even daarna zie ik dat er aan dezelfde oeverkant, maar nu links van mijn tentje druk gegraven wordt door het mannetje. Ook is er ineens weer een vrouwtje in het spel. Ik vraag me af of dit een ander vrouwtje is.

 

Zij zit tegenover het nieuwe onderkomen aan de oeverkant van de beek en volgt de gebeurtenissen nauwlettend. Ook helpt zij blijkbaar mee aan het graafwerk, daar zij ook regelmatig de snavelpunt onder het zand heeft zitten. De daarop volgende dagen is het bij tijd en wijle druk aan de beek. Vooral het mannetje vliegt vanaf de overkant van de beek met regelmaat naar de nieuwe nestpijp, stoot met zijn snavel een paar keer in de oeverwand en vliegt dan terug naar de andere kant.

Tijdens dit terugvliegen wast het mannetje zich iedere keer door kort in het midden van de beek in het water te duiken. Jammer genoeg gaat dit zo snel en is de afstand te groot om dit met succes te kunnen fotograferen.

Een maand vol gebeurtenissen

De gebeurtenissen volgen zich dan snel op. De maand mei is er één waarin van alles gebeurt. Het ijsvogelpaartje is constant bij elkaar, druk in de weer vliegend, met grote regelmaat een vis verslindend en bezig met de verzorging van het verenpak. Een lust voor het oog. Maar niet alleen de ijsvogels zijn druk in de weer. Een sperwerpaar broedt in de buurt en brengt uiteindelijk drie jongen groot, een grote bonte specht laat zich geregeld zien, waterhoentjes, wilde eenden en een boomklever krijgen jongen. Af en toe vist een reiger in de beek of klapt een enorme karper met zijn staart op het water. Ook de jonge eekhoorns laten zich niet onbetuigd en rennen over de takken van een grote eik aan de overkant van de beek.

 

 

 

Op 12 mei besluit ik daarom in plaats van in de ochtend maar eens een paar uurtjes in de middag te gaan zitten. Zoals gewoonlijk is het ijsvogelpaartje druk in de weer, bezoekt geregeld de beide stokken en voeren elkaar af en toe een visje. Vooral het vrouwtje, herkenbaar aan de rode ondersnavel, laat zich veel zien en is erg onrustig. Al zittend op de stok tegenover mij zit zij al enige tijd om zich heen te kijken. Af en toe hoor ik haar roepen. Ineens landt het mannetje op haar en vindt er in een split second een paring plaats. Te verbaasd en te gehaast maak ik een serie foto’s en voor ik het weet vliegt het mannetje alweer weg. Gelukkig herhaalt dit moment zich enkele dagen later nog een keer voor mijn ogen en ben ik beter voorbereid. De foto’s zien er een stuk beter uit. Vanaf eind mei/ begin juni wordt er weer afwisselend door zowel het vrouwtje als het mannetje gebroed. Rekening houdende met een broedtijd van circa 4 weken zou dit betekenen dat de geboorte van de jonge ijsvogels eind juni te verwachten is en het uitvliegen eind juli. Pech voor mij daar onze vakantie net in die periode gepland staat.

Om de broedperiode verder niet te verstoren stop ik begin juni met mijn waarnemingen. De ijsvogels zijn druk met hun dagelijkse bezigheden en voegen op dat moment niet veel meer toe aan datgene wat ik al heb gezien en gefotografeerd. Ik berg mijn tentje zolang op en ga tot eind juli met vakantie. Pech?

Jonge ijsvogel?

Begin augustus zet ik mijn tentje weer op en heb de beek nog een paar keer bezocht in de hoop enkele pas geboren jonge ijsvogels te zien. Internet gaf enkel kenmerken aan als zwarte pootjes in plaats van oranje, een witte stip op de snavel, minder fraai gekleurde borstveren, minder ontwikkelde vleugels en dergelijke.

De ijsvogels zijn er nog steeds, maar het is voor mij moeilijk te zien of het de ouders betreft of dat er ook jonge ijsvogels in het spel zijn. Ik maak dan ook maar zoveel mogelijk foto’s in de hoop thuis tekenen van herkenning te vinden. Uiteindelijk denk ik in ieder geval zowel een jong geboren mannetje als vrouwtje te hebben vastgelegd.

 

 

Herkenbaar zijn de zwarte pootjes en de minder fraai gekleurde borstveren bij het mannetje en het pluizige en onvoldoende ontwikkelde verenpak van het vrouwtje. Of het hier inderdaad om jong geborenen gaat, laat ik maar aan de kenners over. Ik denk het wel, ruim mijn tentje op en sluit een leuke en vooral bijzondere periode af. Zo af en toe bezoek ik de beek nog even, laat me adviseren door Peter van den Akker en natuurfotograaf Han Bouwmeester, richt de locatie wat anders in en zie met regelmaat de ijsvogels nog.

Tot slot

Gek genoeg heb ik in al die tijd de ijsvogels nooit in de beek zien vissen. Er werd al die tijd elders in de beek gevist. Vermoedelijk zelfs in enkele vijvers, die in een gebied op circa 1 kilometer afstand van de beek zijn gelegen en waar met grote regelmaat vissende ijsvogels worden gesignaleerd.

Ook blijf ik me afvragen waar de beide vogels zich verder gedurende de dag en nacht ophouden. Ondanks meerdere zoektochten langs de beek is dit tot op heden een raadsel.

Op het gebied van fotografie heb ik een hoop geleerd. De mooiste foto’s werden gemaakt op momenten dat je door had wat de ijsvogels gingen doen en je kon anticiperen op hun gedrag. Een goede voorbereiding ten slotte is volgens mijn dan ook onmisbaar om ijsvogels over een langere periode te volgen en te kunnen fotograferen. Maar lukt het uiteindelijk dan is de voldoening groot. De komende maanden staan in het teken van het sorteren van de honderden foto’s die ik gemaakt heb. Een enorme maar dankbare klus lijkt me. Ik verheug me al op volgend jaar en op de gelegenheid onbeantwoorde vragen beantwoord te krijgen. In de tussentijd zijn de nodige voorbereidingen getroffen voor een volgend jaar met nieuwe waarnemingen in de hoop vele ontbrekende puzzelstukjes uit het dagelijkse leven van de ijsvogel te kunnen zien en te fotograferen.

Nu maar hopen dat ze de winter goed doorkomen.

 

 

Door Han Roordink

Secretaris Stichting Hofvogels

Lid Twentse Vogelwerkgroep

By |2017-11-03T14:44:13+00:00december 13th, 2016|Vogelnieuws|Reacties uitgeschakeld voor Een kijkje in het dagelijkse leven van een ijsvogelpaartje

About the Author: